Depresja - objawy, które najczęściej zgłaszają pacjenci

Dwa objawy, wokół których buduje się rozpoznanie

Pierwszy to obniżony nastrój utrzymujący się przez większość dnia, niemal codziennie, niezależnie od okoliczności. Nie chodzi o gorszy tydzień po trudnym wydarzeniu, tylko o stan, który przestaje reagować na to, co się dzieje wokół. Osoba w epizodzie opisuje go częściej jako pustkę niż jako smutek.

Drugi nazywa się anhedonią i bywa trudniejszy do nazwania. Rzeczy, które sprawiały przyjemność, przestają ją sprawiać. Muzyka gra, ale nic nie porusza. Spotkanie z bliskimi męczy zamiast dawać ulgę. Ten objaw pacjenci zgłaszają rzadziej, bo brzmi mniej jak choroba, a bardziej jak wina.

Z czym pacjenci przychodzą naprawdę

Pierwsze zdanie w gabinecie rzadko brzmi „mam depresję”. Częściej pada bezsenność, ciągłe zmęczenie mimo przespanej nocy, brak koncentracji albo drażliwość, przez którą sypią się relacje w domu. Do tego dochodzi problem z podejmowaniem najprostszych decyzji.

Osobną grupą są skargi na spadek wydolności. Zadania, które dawniej zajmowały pół godziny, zabierają cały dzień albo w ogóle nie zostają zrobione. Pacjent tłumaczy to sobie lenistwem i przychodzi dopiero wtedy, gdy zaczyna to kosztować pracę lub bliskich.

Objawy somatyczne jako pierwszy powód wizyty

Znaczna część osób w epizodzie zgłasza się najpierw z dolegliwościami ciała. Bóle głowy, kręgosłupa, brzucha, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Wyniki badań wracają prawidłowe, kolejne konsultacje niczego nie wykazują, a dolegliwości trwają.

Zmiany apetytu i masy ciała działają w obie strony: jedni tracą apetyt i chudną, inni jedzą więcej i przybierają. Sen bywa skrócony z charakterystycznym budzeniem się nad ranem albo wydłużony bez poczucia wypoczęcia. Wszystko to należy do obrazu klinicznego epizodu i jest brane pod uwagę przy rozpoznaniu.

Kryterium, które przesądza: czas i funkcjonowanie

Pojedynczy objaw niczego nie rozstrzyga. Rozpoznanie opiera się na utrzymywaniu się zestawu objawów przez co najmniej dwa tygodnie, przez większość dnia, oraz na tym, że wpływają one na funkcjonowanie zawodowe, rodzinne lub społeczne.

Ten drugi warunek jest praktyczny i łatwy do sprawdzenia samodzielnie. Czy przestałem robić rzeczy, które robiłem trzy miesiące temu. Czy zaczęły się zwolnienia, spóźnienia, unikanie kontaktów. Odpowiedzi na te pytania mówią więcej niż wynik testu przesiewowego wypełnionego w internecie.

Co potrafi wyglądać jak depresja

Obniżony nastrój i zmęczenie należą do objawów wyjątkowo mało swoistych. Niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedobór witaminy B12, bezdech senny, przewlekły niedobór snu, choroby neurologiczne, działanie niektórych leków i nadużywanie substancji dają obraz łudząco podobny.

Dlatego ocena rzadko kończy się na rozmowie o nastroju. Lekarz pyta o sen, przyjmowane leki, przebyte choroby i zleca badania, które pozwalają wykluczyć przyczyny somatyczne. Rozpoznanie zaburzenia afektywnego dwubiegunowego zmienia z kolei całe postępowanie, bo lek przeciwdepresyjny bez zabezpieczenia może pogorszyć stan pacjenta.

Kiedy po pomoc trzeba zgłosić się od razu

Nie czeka się dwóch tygodni, gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, gdy pacjent zaczyna planować, gdy przestaje jeść i pić albo gdy nie jest w stanie zapewnić sobie podstawowej opieki. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych przypominają, że sama depresja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych i samobójstwa, a ryzyko utrzymuje się do momentu pełnej remisji.

Osobny nadzór dotyczy początku leczenia. W pierwszych tygodniach i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, całodobowo i bezpłatnie działają Centrum Wsparcia 800 70 2222 oraz telefon zaufania 116 123, dla dzieci i młodzieży 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoni się pod 112.

Jeśli ocena kończy się rozmową o farmakoterapii, to, co dzieje się w organizmie po włączeniu leku, opisujemy w tekście jak działają antydepresanty.

Najczęstsze pytania