Antydepresanty a przyrost masy ciała

Sygnał najmocniejszy: mirtazapina

Charakterystyka mirtazapiny wymienia zwiększenie masy ciała i zwiększenie apetytu wśród działań niepożądanych występujących u ponad 5 procent pacjentów w badaniach kontrolowanych placebo, obok senności, uspokojenia, suchości w ustach, zawrotów głowy i zmęczenia. Przy tym leku apetyt i masa ciała należą do rzeczy, które planuje się z góry, podobnie jak dawkę i porę przyjmowania.

Liczby z badania u dzieci i młodzieży pokazują skalę: znaczne zwiększenie masy ciała, definiowane jako co najmniej 7 procent, stwierdzono u 48,8 procent pacjentów otrzymujących mirtazapinę wobec 5,7 procent w grupie placebo. Mechanizm wiąże się z wpływem na receptory histaminowe i serotoninowe, które regulują sytość.

SSRI i SNRI, czyli obraz mniej jednoznaczny

W tej grupie kierunek zmiany bywa różny. Charakterystyka paroksetyny wymienia zwiększenie masy ciała jako działanie niepożądane występujące często. Charakterystyka wenlafaksyny odnotowuje u dzieci i młodzieży zmniejszenie apetytu i zmniejszenie masy ciała, czyli ruch w drugą stronę.

Praktyka kliniczna dokłada wymiar czasu. Pierwsze tygodnie leczenia SSRI często wiążą się z nudnościami i spadkiem apetytu, a przyrost pojawia się później, przy dłuższym stosowaniu. Pacjent, który waży się w czwartym tygodniu, mierzy zatem inny etap niż ten, który waży się po roku.

Bupropion po przeciwnej stronie

Charakterystyka bupropionu wymienia utratę apetytu i zmniejszenie masy ciała wśród działań niepożądanych. Substancja działa na przekaźnictwo dopaminowe i noradrenergiczne, bez komponentu histaminowego odpowiedzialnego za senność i wilczy apetyt.

Nie czyni to z niej leku odchudzającego. Ta sama charakterystyka wymienia przeciwwskazania obejmujące napady drgawkowe w wywiadzie, nowotwory ośrodkowego układu nerwowego, ciężką marskość wątroby oraz rozpoznaną obecnie lub w przeszłości bulimię i jadłowstręt psychiczny. Ostatni punkt ma tu bezpośrednie znaczenie.

Ile z tej zmiany to lek, a ile powrót do zdrowia

Depresja sama zmienia masę ciała, i to w obie strony. Utrata apetytu i chudnięcie należą do jej objawów, podobnie jak objadanie się i przyrost. Pacjent, który w epizodzie schudł osiem kilogramów, po ustąpieniu objawów odzyskuje część z nich niezależnie od tego, jaką substancję przyjmuje.

Rozdzielenie tych dwóch zjawisk wymaga punktu odniesienia. Waga zanotowana przed rozpoczęciem leczenia oraz waga sprzed epizodu mówią więcej niż liczba na wyświetlaczu w danym tygodniu. Bez nich rozmowa z lekarzem opiera się na wrażeniach.

Co można zrobić, zanim zmieni się lek

Najprostsze narzędzie kosztuje zero i polega na notowaniu. Waga raz w tygodniu, o tej samej porze, plus krótka informacja o apetycie i porze największego głodu. Przy mirtazapinie ten głód pojawia się często wieczorem, co samo w sobie podpowiada, gdzie szukać rozwiązania.

Regularna aktywność fizyczna i uporządkowany rytm posiłków działają niezależnie od substancji, a dodatkowo mają udokumentowany wpływ na przebieg samej depresji. Piszemy o tym w tekście naturalne wsparcie w depresji. Sięganie po preparaty odchudzające na własną rękę bywa natomiast źródłem interakcji.

Kiedy rozważa się zmianę leku

Kiedy przyrost jest szybki, znaczący i utrzymuje się mimo korekty stylu życia, albo gdy pacjent ma choroby metaboliczne, przy których dodatkowe kilogramy zmieniają rokowanie. Decyzja nie jest oczywista, bo zmiana skutecznej substancji niesie ryzyko nawrotu i oznacza kolejne tygodnie oczekiwania na efekt.

Sama zamiana leku otwiera przy tym okres wymagający uwagi. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają, że w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, a metaanalizy badań kontrolowanych placebo wykazały zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u osób poniżej 25. roku życia. Dlatego przez pierwsze tygodnie po zmianie warto umówić kontrolę i uprzedzić kogoś bliskiego, na co zwracać uwagę.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, całodobowo i bezpłatnie działają Centrum Wsparcia 800 70 2222 oraz telefon zaufania 116 123, dla dzieci i młodzieży 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoni się pod 112.

Warunek pozostaje jeden: zmianę planuje lekarz, po ocenie bilansu korzyści i ryzyka. Odstawienie leku na własną rękę z powodu wagi kończy się objawami odstawiennymi, o których piszemy w tekście odstawianie antydepresantów. Profile poszczególnych substancji zestawiamy w liście antydepresantów.

Najczęstsze pytania